على زمانى قمشه اى

378

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

اندازه‌گيرى آن بتدريج دقت بيشترى اعمال مىشده است . مسلمانان نخستين‌بار از طريق ترجمهء مجسطى بطلميوس با طول سال اعتدالى آشنا شدند . اندازه‌اى كه بطلميوس به دست داده ، 365 روز و 5 ساعت و 55 دقيقه و 12 ثانيه است . ستاره‌شناسان مسلمان براى به دست آوردن اندازهء طول متوسط سال اعتدالى رصدهاى فراوانى كردند . از بين اين ستاره‌شناسان ، اندازه‌اى كه بتّانى ( متوفى 317 ) به دست آورد ( 365 روز و 5 ساعت و 46 دقيقه و 24 ثانيه ) بسيار مورد توجه قرار گرفت و بسيارى از ستاره‌شناسان ديگر ( مثلا محمد بن ايوب طبرى ) براى رصدهاى خود از آن استفاده مىكردند و آن را مقدار دقيق سال اعتدالى مىدانستند . بتّانى از تكامل رصد طول سال اعتدالى ، با ذكر چند نمونه از كار رصدكنندگان تا زمان خود ، گزارش نسبتا دقيقى داده است كه ستاره‌شناسان ديگر نيز همان را نقل كرده‌اند . به نوشته غياث الدّين جمشيد كاشانى طول سال اعتدالى نيز تركان آسياى ميانه ، 365 روز و 5 ساعت و 50 دقيقه و 47 ثانيه بوده است . در گاه‌شماريهايى كه طول سال ، براساس شمارش تعداد معيّنى از روزها محاسبه مىشود ( مثلا در گاه‌شمارى زردشتى و قبطى ) ، اين مدت برابر 365 روز است . بديهى است در اين گاه‌شماريها آغاز سال نسبت به فصلها به‌تدريج تغيير مىكند . در گاه‌شماريهاى قمرى ، آغاز سال معطوف به موقعيت نجومى خاصى نيست و با گذشت يك دورهء دوازده‌ماهه ، سال جديد آغاز مىشود ، امّا در گاه‌شماريهاى شمسى يا شمسى - قمرى ، آغاز سال عموما مقارن رسيدن خورشيد به نقطهء اعتدال بهارى يا پاييزى است . تنها در گاه‌شمارى تركان آسياى ميانه ، رسيدن خورشيد به نيمهء برج دلو آغاز سال بشمار مىآمده است . به نوشتهء غياث الدّين جمشيد كاشانى ، تركان آسياى ميانه موقعيت اعتدالين يا انقلابين را